Köprüüstüne “gördüğünü analiz eden ikinci bir göz” kazandıran Massive AI Kurucusu Burak Mert Yıldırım, yapay zekanın deniz kazalarındaki erken uyarı rolünü, AIS olmadan nesne tespit edebilme yeteneğini ve bu teknolojinin insan hayatını nasıl kurtarabileceğini anlattı.
YAZI: BAHAR ÖZTÜRK
Röportaj, Naviga'nın Ekim 2026 sayısında yer almıştır.
Son dönemde art arda yaşanan deniz kazaları, denizcilik camiasında aynı soruların tekrar tekrar sorulmasına neden oluyor. Bu kazalar önlenebilir miydi? Özellikle Silivri açıklarında yaşanan ve kamuoyunda geniş yankı uyandıran gemi kazası, köprüüstünde alınan kararların ne denli kritik olduğunu bir kez daha gösterdi.
Peki, insan gözünün; yorgunluk, dikkat dağınıklığı veya olumsuz görüş koşulları nedeniyle fark edemediği riskleri yapay zeka destekli sistemler tespit edebilir mi? İnsan gözünün fark edemediği bir tehlikeyi saniyeler içinde analiz ederek alarma dönüştürebilen bir teknoloji gerçekten mümkün mü?
Bu soruların yanıtını, deniz teknolojileri geliştiren Massive AI firmasının kurucusu Burak Mert Yıldırım'a sordum. İlk cevabı, “Teknelere köprüüstünde gördüğünü analiz eden ikinci bir göz ekliyoruz.” oldu. Burak Bey'in anlattıklarından sonra, “ikinci bir göz” ifadesinin biraz eksik kaldığı kanaatindeyim. Köprüüstünde oturup izleyen, analiz eden ve haber veren yüzlerce göz demek abartılı olmaz.
Silivri'de yaşanan son gemi kazasında yapay zeka destekli kamera sistemleri neyi farklı yapabilirdi?
Silivri'de yaşanan kazadan büyük üzüntü duyuyoruz. Bu tür olaylar, deniz emniyeti için çalışan bizlere yaptığımız işin insan hayatıyla doğrudan ilişkisini bir kez daha hatırlatıyor. Massive Marine AI olarak geliştirdiğimiz Vision AI ile kamera görüntülerindeki gemileri ve engelleri tespit ediyor, sınıflandırıyor ve takip ediyoruz. Elde ettiğimiz bilgileri teknenin kendi seyir verileriyle birlikte değerlendirerek riskli durumlar oluşmadan önce kaptana uyarı veriyoruz.
Benzer gece karşılaşmalarında Vision AI, risk oluşturan gemiyi ekranda işaretliyor; sesli ve görsel uyarılarla mürettebatın dikkatini bu gemiye yönlendiriyor. Geminin hangi yönden yaklaştığını ve neden risk oluşturduğunu da uyarıyla birlikte gösteriyoruz. Bu bilgiler, kaptanın durumu daha hızlı değerlendirmesini destekleyerek mürettebatın gerekli müdahaleyi planlamak ve uygulamak için zaman kazanmasına yardımcı oluyor.
Bir yapay zeka kamera sistemi, yaklaşan bir gemiyi insan gözcüden ne kadar erken tespit edebilir? Gece, düşük görüş ve yoğun trafikte performansı nasıl değişir?
Bir yapay zeka kamera sisteminin gemiyi insan gözcüden ne kadar erken tespit edebileceği; kullanılan kamera sistemine, karşı geminin büyüklüğüne, görüş koşullarına ve gözcünün o andaki dikkat düzeyine bağlıdır. Bu nedenle her koşul için geçerli tek bir süre veya mesafe vermek doğru olmaz.
AIS sistemi kapalı veya hatalı çalışan bir gemi söz konusu olduğunda sisteminiz ne yapabiliyor?
Massive Marine AI'ın temel avantajlarından biri bu: Tespit yapabilmek için karşı geminin AIS yayınına ihtiyaç duymuyoruz. Vision AI, gemiyi optik veya termal görüntü üzerinden algılıyor ve hareketini takip ediyor.
AIS bilgisi varsa bu verileri görüntüdeki gemiyle eşleştirerek kimlik ve seyir bilgilerini de değerlendirmeye katıyoruz. AIS yayını yoksa geminin adını bilemeyebiliriz; ancak görüntüde algılanabildiği sürece hareketini takip edebiliriz. Aynı yaklaşım, AIS yayını bulunmayan küçük tekneler ve yüzen engeller için de geçerli.
AIS verileriyle görüntüden elde edilen bilgiler arasında bir tutarsızlık olduğunda görsel tespit, ek bir kontrol kaynağı sunuyor. Uyarıların önceliğini ise geminin kendi teknemize göre hareketi ve oluşturduğu çarpışma riski üzerinden belirliyoruz. Amacımız, birbirini tamamlayan bilgilerle çevredeki trafiğin daha doğru değerlendirilmesini sağlamak.
Yapay zeka, “Bu iki gemi çarpışma rotasında.” diyebiliyor mu? CPA/TCPA verilerini anlık analiz ederek alarm oluşturabiliyor mu?
Evet. Vision AI'ın temel işlevlerinden biri, tespit ettiği geminin kendi teknemiz için nasıl bir risk oluşturduğunu değerlendirmek. CPA/TCPA değerlerini, yani öngörülen en yakın geçiş mesafesini ve bu noktaya kalan süreyi anlık olarak analiz ediyoruz.
Öngörülen geçiş mesafesi belirlenen güvenlik sınırının altına düşüyor ve bu mesafeye ulaşılmasına kalan süre uyarı aralığına giriyorsa sesli ve görsel alarm oluşturuyoruz. Karşılaşma boyunca takip devam ediyor. Gemilerden biri rotasını veya hızını değiştirdiğinde hesaplamalar güncelleniyor; uyarı seviyesi de yeni risk durumuna göre yeniden belirleniyor. Böylece karşılaşmanın nasıl geliştiğini ve riskin zaman içinde nasıl değiştiğini kaptana anlaşılır biçimde gösteriyoruz.
Çarpışma alarmının güvenilirliği nasıl ölçülüyor? Yanlış alarm ve tehlikeyi kaçırma oranları nedir?
Bizim için iyi bir alarm, kaptanın neden verildiğini anlayabildiği ve dikkatini ilgili gemi ya da engele yönlendiren alarmdır. Vision AI'da tespiti, hareket takibini ve risk değerlendirmesini birlikte ele alıyoruz. Nesne tespit doğruluğumuz yüzde 95 seviyesinde. Çarpışma alarmının güvenilirliğini değerlendirirken iki tür hatayı dikkate almak gerekir: Gerçek bir risk yokken alarm vermek ve gerçek bir riski zamanında bildirememek. Bu nedenle seyir saati başına yanlış alarm sayısı, riskli karşılaşmaları yakalama oranı, takip sürekliliği ve uyarının zamanlaması birlikte değerlendirilmelidir. Bir görüntüde gemiyi doğru tanımak ile güvenilir bir çarpışma alarmı üretmek, farklı performans ölçütleriyle değerlendirilir.
Yapay zeka; yorgunluk, dikkat dağınıklığı veya yetersiz gözcülük gibi insan kaynaklı riskleri nasıl azaltabilir?
Köprüüstünde aynı anda pek çok iş yürütülüyor: Seyir, telsiz haberleşmesi, trafik takibi ve geminin diğer operasyonları. Özellikle uzun vardiyalarda bu görevleri eş zamanlı yürütmek mürettebatın dikkatini zorlayabiliyor. Biz bu noktada ek bir gözetim ve takip desteği sağlıyoruz.
Massive Marine AI'da tekneye ait harita ve seyir verilerini, güvenlik kameralarından elde edilen analizleri ve mevcut sensörlerden gelen bilgileri birlikte değerlendirerek tek bir arayüzde sunuyoruz. Böylece mürettebat, farklı ekranlara dağılmış bilgileri bir arada görebiliyor ve çevredeki durumu daha kolay takip edebiliyor.
Vision AI, kamera görüntülerini analiz etmeyi sürdürüyor. Riskli bir yaklaşma belirlediğinde sesli ve görsel uyarılarla dikkati ilgili gemiye çekiyor. Bu destek, kaptanın ve vardiya zabitinin yoğun iş yükü içinde önemli bir gelişmeyi fark etmesine yardımcı oluyor. Harita üzerindeki konum, seyir bilgileri ve kamera analizlerinin birlikte sunulması, uyarının hangi gemiye ve hangi riske ilişkin olduğunu anlamayı da kolaylaştırıyor.
Bu verileri ve kamera görüntülerini kayıt altına alabiliyoruz. Yaşanan karşılaşmalar, verilen uyarılar ve ilgili görüntüler daha sonra incelenebiliyor. Kayıtlar; olay analizi, operasyonel değerlendirme ve mürettebat eğitiminde kullanılabiliyor. Böylece anlık uyarıların yanı sıra seyir emniyetinin sürekli geliştirilmesini destekleyen bir arayüz ve kayıt altyapısı sunuyoruz. Sistemimizi, etkin gözcülüğü ve doğru vardiya yönetimini tamamlayan bir emniyet desteği olarak konumlandırıyoruz.
Yapay zeka sistemleri kaptanın veya gözcünün yerini alabilir mi?
Biz, kaptanın ve gözcünün yanında çalışan, gördüğünü analiz eden ikinci bir göz sunuyoruz. Kaptan, gemisinin manevra özelliklerini, çevre koşullarını ve denizde çatışmayı önleme kurallarını birlikte değerlendirerek karar veriyor. Massive Marine AI olarak bu karar sürecini, farklı kaynaklardan gelen bilgileri ilişkilendirerek destekliyoruz.
Vision AI'ın görevi, çevredeki gemileri ve engelleri takip etmek, riskli yaklaşmaları görünür kılmak ve mürettebatın dikkatini bu durumlara yönlendirmek. Seyir kararları ve gözcülük sorumluluğu köprüüstü ekibinde kalıyor. Teknolojimizin değerini, kaptanın deneyimiyle birlikte çalışmasında görüyoruz.
Silivri kazasındaki iki gemide sisteminiz kurulu olsaydı hangi anda alarm verebilir ve mürettebata ne gösterebilirdi?
Vision AI, önce görüntüde algıladığı gemiyi takibe alırdı. Geminin hareketini, kurulu olduğu teknenin seyir verileriyle birlikte değerlendirirdi. Öngörülen en yakın geçiş mesafesi güvenlik sınırının altına düştüğünde ve bu noktaya kalan süre uyarı aralığına girdiğinde sesli ve görsel alarm üretirdi. Silivri kazasında alarmın tam olarak ne zaman verilebileceğini söylemek için gemilerin seyir kayıtlarını ve olay sırasındaki görüş koşullarını incelemek gerekir. Sağlayacağımız desteğin amacı ise riskli gemiyi mürettebata göstermek ve yaklaşmanın neden dikkat gerektirdiğini anlaşılır hâle getirmek.