Konforlu gezmek isteyen yelkencilerin performans arayışıyla denenmeye başladıktan sonra yarışçıların talepleri doğrultusunda geliştirilip yeni ismini alan bir yelkendir diyebiliriz.
Code Zero’lar okunuşu değişmese de Code 0 ya da C0 olarak da kodlanabiliyor. Özetle çok düz (torsuz) asimetrik balon ya da büyük ve derin bir cenova diyebiliriz. Özel bir halat/kablo üzerinde çalışan ara profilleri olmayan özel tasarım, sarma sistemleriyle kullanılıyor. Kumaş olarak ilk modelleri balon yelken kumaşlarından denense de gerçek performaslarını lamine kumaşta verir. Kumaş üreticileri bu seri yelkenler için yakın zaman önce özel kumaş üretmeye başladı. Aramid ya da twaron liflerden üretilen lamine kumaşın bir yüzü örgü polyester kaplı. Lamine kumaş tercihiyle çok daha dar açılarda performans veren yelken, örgü polyester kaplı yüzeyi sayesinde sarıldığı zaman zarar görmüyor. Sarma sistemi olarak sonsuz halatın çalıştığı alt tambur ve tepede sağlam bir fırdöndü bulunuyor. Sistemin sorunsuz çalışabilmesi için en önemli ihtiyacı bu iki parça arasında yer alan ve yelkenin orsa yakasına monte edilen özel halat ya da kablodur. Bu parça alt tamburdan iletilen sarma hareketini tepedeki fırdöndüye aktarmakla görevlidir. Normal bir halat tercih edilirse sistem çalışmaz çünkü alttan sarsa bile halat döneceği için hareketi fırdöndüye aktaramaz. Bu sebeple burkulmayan halat ya da özel üretim kablo tercih edilmelidir. ‘Anti twist’ adı verilen halatlar ya da ‘anti torsional’ adı verilen kablolar bu sistemler için geliştirilmiştir.
Code zero’lar iki amaca hizmet eder. Yarış tekneleri hafif havada orsa ve dar apaz ya da sert havada apaz performansını artırmak için tercih ederken gezi tekneleri daha çok pratik kullanımı için tercih eder. Birçok sınıf kuralında bu yelken ile ilgili ölçü kısıtlamaları vardır.
Nerden çıktı derseniz?
Atası drifter diye adlandırılan özellikle ıOR sisteminde yarışan, cenova kullanan teknelerin tercih ettiği yelkendir. Drifter’lar çok ince kumaştan üretilip çok torlu birer cenova olarak kullanılmaya başlanmıştı. Görevi çukur tabir ettiğimiz rüzgârsız alanlardan tekneyi çıkarmaktır. Diğer taraftan flok kullanan tekneler balon kullanılamayacak kadar dar apaz seyirlerinde cenova kullanan teknelere göre yavaş kalıyorlardı. Bu sebeple geliştirilen jibtop ismini alan floklar ile bu handikaplarını kapatmaya çalışıyorlardı. Geliştirilen asimetrik balon formları ile dar açılar zorlanmaya başlandığı dönemde hızlı gezen teknelerin de az kişiyle daha performanslı pupa seyirleri yapmak istemeleri eklenince yelkenin gelişim süreci başladı. Değişen formlar ve sarma sistemlere güncellenen ihtiyaçlar eklenince bu yelken türü doğdu diyebiliriz.
Tercih sebeplerinin başında yeni tekne tasarımlarını gösterebiliriz. Günümüz koşullarında üretilen tekneler eskilere göre daha hafif. Geliştirilen salma formlarıyla elde edilen dengesi artan bu tekneler çok daha büyük armalar taşıyabilir hale geldi. Tekneler hızlandı ve büyüyen yelken alanları orantılı olarak yükleri artırdı. Artan yükler de haliyle konforu etkilemeye başladı. Öncelikle zorlaşan manevralar sebebiyle ön saha yelkenleri alt eteklerinden kısalarak flok halini aldı ve manevralardaki konfor kaybı bir miktar geri kazanılmış oldu. Ancak bu gelişim hafif havalarda teknenin performansını ciddi anlamda etkiliyordu. ıstralyanın dışından basılan cenova balon arası yelkenler denense de yelkeni toplamak çok zor oluyordu. Bu sorunu ortadan kaldırmak için üretilen profilsiz sarma sistemleri code zero’ları kolay kullanılabilir hale getirdi. Asimetrik balon ile cenova arası bir forma sahip bu yelkenler azami performanslarını 45˚ ile 60˚’lik zahiri rüzgâr açılarında gösterir.
Code zero denmesinin sebebini tamamen değişen yelken kodlamalarına bağlayabiliriz. Numara 1, numara 2, numara 3 olarak kodlandırılan ön saha yelkenleri daha ince kumaşların üretilmesiyle yerini light, medium, heavy, numara 3’e bırakmıştı. Yeni tekneler flok kullanmaya başlayınca eskiden kullanılan light, medium, heavy gibi kodlamalar ortadan kalkarak yerini code 1, code 2 gibi numaralara bırakmıştı. Tam bu sırada ortaya çıkan sarılabilir hormonlu cenovalar ya da torsuz asimetriklere code zero yani balonla flokların arasına giren code 0 dendi. Yarış teknelerinin açık deniz yarışlarında ya da coğrafi rota yarışlarda tercih ettiği code zero’lar sarılabilme özelliği ile gezi teknelerine sunduğu konfor sebebiyle özellikle yelkenli katamaranlar tarafından tercih edilmeye başlandı. Buradan az mürettebat ile gezen teknelere sıçrayan code zero’lar her geçen gün popülerliğini artırıyor.