Meteoroloji-Gökhan Abur
Naviga
A | a
Meteoroloji-Gökhan Abur  

Meteoroloji-Gökhan Abur


Meteoroloji Yüksek Mühendisi, NTV Hava Durumu Spikeri Gökhan Abur, uzun yıllardır denizcilikle ilgili okullarda öğretim görevlisi olarak eğitim veriyor.

Ticaret rüzgârları (Mart’14)
Ticaret Rüzgârları sadece Atlantik Okyanusu’nda mı eser? Bu rüzgârın özelliği nedir? Sabit rüzgârlar mıdır? Başka okyanuslarda Ticaret Rüzgârları’nın benzerleri var mıdır?
Sezai Pamukçu

Ticaret (Alize) Rüzgârları’nın özelliklerini şöyle anlatabiliriz. Atmosferin genel dolaşımı sonucu oluşan, subtropikal yüksek basınç alanlarından (300) Ekvator’a doğru kuzey yarımkürede kuzeydoğu, güney yarımkürede kuzeydoğu yönlü ve ortalama 8-20 knot hızla esen düzgün rüzgârlar Ticaret (Alize) Rüzgârları olarak isimlendirilir.Avrupalı denizcilerin yelkenli gemi döneminde gerek ticari gerekse yeni koloni ve sömürgelerin kurulmasında kullandıkları önemli bir rüzgârdır. O nedenle de Ticaret Rüzgârları (Wind Trade) olarak isimlendirilir.
a) Alizeler bulundukları bölgeyi terk edemezler. Subtropikal yükseklerden Ekvator’daki sığ alçak basınca doğru hareket eden bu rüzgârların dönüşleri, kuzey yarımkürede saatin tersi, güney yarımküredeyse saatle aynı yönde olduğu için ters yönlü esen bu rüzgârlar 50 kuzey 50 güney enlemleri arasında durgun kuşağı oluştururlar (Doldrumlar).
b) Alizeler okyanuslarda kuzey yarımkürede mayıs-aralık ayları arasında oluşan tropikal fırtınalar ve bunların daha da kuvvetlenmesi sonucu oluşan kasırga ve tayfunların tahmin edilmesi bakımından da önemlidir.
c) Düzgün esen alizelerin yön ve hızındaki değişimler tropikal fırtınanın yaklaştığının önemli habercisidir.

Dalga oluşumu (Ocak’14)
Havanın rüzgârlı olması mutlaka denizin de dalgalı olacağı anlamına mı gelir? Bu durumda deniz durumu mu yoksa hava durumu mu önem kazanır?
Hayati Sümer

Dalga, bir enerjinin taşınımı sonucu denizde meydana gelen tepe ve çukurların oluşturduğu topluluklardır. Rüzgâr, deprem ve med-cezir denizde dalga oluşturan önemli enerji kaynaklarıdır. Denizde rüzgârın oluşturduğu gerçek (seas) ve ölü (swells) dalgalar rüzgâr ve akıntı seyrinde oldukça önemlidir. Diğer yandan ölü dalgaların yön, yükseklik ve periyotları, açık deniz seyrinde yaklaşmakta olan bir fırtına veya kuvvetli rüzgârın saptanması bakımından da büyük önem taşır. Amiral Beaufort’un rüzgâr ve deniz arasındaki ilişkiye bakarak hazırladığı ve 1874 yılından beri denizcilerin kullandığı skala, dalga yüksekliklerine göre 0-12 arasında 13 kademe olarak hazırlanmıştır. Bu skala ilk üç saat içinde kullanılmadır, üç ve üçün katları saatlerde rüzgâr aynı kuvvette esmeye devam etse de deniz durumu ve dalga yükseklikleri değişecek bu da rüzgârın daha kuvvetli estiği izlenimi verecektir. Oysa rüzgâr hızında bu süre içinde değişiklik olmayabilir. Denizin derinliği, kıyı şekilleri, bölgedeki adalar rüzgâr hız ve yönü kadar oluşturacağı dalgaları da etkileyecektir. O nedenle bazı denizlerde dalga yükseklikleri daha fazla olmasına rağmen rüzgâr o dalgayı oluşturacak güçte değildir veya çok kuvvetli esmesine rağmen oluşturduğu dalgalar daha düşük olabilir (Marmara’da olduğu gibi).Fırtınaya kadar (hızı 17,2 m/sn-35 knot-7 kuvvetten küçük) deniz durumu ve rüzgâr kuvveti arasında bir fark vardır. Deniz 1 ise hava (rüzgâr) 2’dir ve jurnale böyle yazılmalıdır.Deniz durumu, dalga yükseklikleri (Douglas skalası) ve rüzgâr hız ve kuvveti (Beaufort skalası) bir arada gösteren bir tabloyu da sizlerle paylaşmak isterim.

Jet akımları (Aralık’13)
Jet stream diye bir şey duydum? Türkçe’de karşılığı nedir? Nasıl oluşur? Bizim bölgelerimizde görülür mü? Önceden tahmin
edebilir miyiz?
Yüksel Sivrioğlu

Jet stream ya da Türkçe’siyle jet akımları, yeryüzünden yaklaşık 10 kilometre yükseklikte, orta enlemlerde troposferin üst seviyelerinde, tropopoz’a yakın bölgelerde oluşan, ortalama 50-110 kilometre hızla esen ve dar bir kanal boyunca hareket eden rüzgârlardır. Jet akımları sıcak ve soğuk havayı taşıyarak bölge iklimini etkiler. Troposfer içindeki sıcak ve soğuk havanın karşılaşması sonucu oluşur.Alçak basınç alanlarındaki yükselici hareketler jet akımlarını yükseltirken yüksek basınç alanlarındaki inici hareketler bu akımları aşağıya doğru indirir ve havayı sıkıştırır. 60˚ enlemlerinde oluşan polar (kutupsal) jet akımları daha hızlı hareket ederek kış aylarında Sibirya yüksek basıncının etkili olduğu kuzey yarıkürede soğuk havayı aşağı enlemlere doğru çeker ve havanın hızla soğumasına neden olur. Kış aylarında yurdumuzu etkileyen, Balkanlar veya Kafkaslar üzerinden gelen soğuk havanın etkisinin artmasına neden olan bu akımlardır. Subtropikal jet akımlarının hızı daha azdır. 30˚ enlemlerinde oluşan bu akımlarda yaz aylarında Akdeniz boyunca çöl tozlarını taşıyarak iklim koşullarını etkilerken taşıdığı çöl tozları ile toprağın beslenmesine de yardımcı olur.Jet akımları İkinci Dünya Savaşı sırasında Japon pilotlar tarafından bulunmuş ve savaş sırasında bu rüzgârlar sayesinde daha hızlı hareket edebilmişlerdir. Jet akımları dünya iklimini etkilerken volkanik patlamaların görüldüğü bölgelerde hava ulaşımını da olumsuz etkileyebilir.21 Mart 2010 yılında İzlanda’da oluşan volkanik patlama sonucu atmosfere karışan volkanik küller hızlı hareket eden polar jet akımlarıyla Avrupa genelini etkisi altına almış, Afrika’ya kadar inmiş ve bu kez subtropikal jet akımları yavaş hareketle volkanik külleri ülkemizin batı kesimlerine taşımıştır. Uçak seferlerinin uzun süre yapılamamasının hatta o sırada Libya’daki uçak kazasının nedeni jet akımların taşıdığı küllerdir.

Rüzgâr gücü ve hızı (Kasım’13)
Rüzgârın gücü ile hızı arasındaki fark ve bağlantı nedir? Rüzgârın gücünden, hızını hesaplayabilir miyiz? Seyirlerimizde esas dikkate almamız gereken hangisidir?
Eyüp Sertdemir

Rüzgâr havanın hareketi sırasında oluşan, fırtına boyutlarına çıktığı zaman denizde zor anlar yaşamamıza neden olan önemli bir meteorolojik elemandır. Rüzgâr mutlaka yön ve hızı ile birlikte söylenmelidir. Rüzgârın yön ve hızının birlikte söylenmesi rüzgârın şiddeti olarak isimlendirilir. Anemometreden ölçülen hız birimleri m/sn (metre/saniye) genelde dalga yüksekliklerinin hesaplanmasında kullanılır. Denizde bütün hızlar knot (deniz mili/saat) olarak verilir. Aletli ölçümlerde km/saat ve kara mili/saat (mph) olarak da rüzgâr hız ve fırtına ihbarları verilir. 1 km/h: 0,54, knot: 0,278 m/sn ve 1 mph: 1,15 knot’tır. Bu değerlere göre birimleri birbirine çevirebilirsiniz. Denizde rüzgâr yön ve hız bilgileri alet kullanılmadan da verilebilir. Gerçek dalgaların geliş yönü o bölgedeki rüzgârın yönüdür. Rüzgârın kuvvetini belirtmek için de İngiliz Amiral Beaufort’un bulduğu ve 1874 yılından beri tüm denizcilerin kullandığı Beaufort cetveli kullanılır. 0-12 arasında 13 kademeden oluşan bu cetvel, dalga yüksekliklerine bakarak hazırlanmıştır. Rüzgâr hızını kuvvet olarak belirten cetveli rüzgârın esmeye başladığı ilk üç saat içinde kullanın. Bu cetvele göre:0 Sakin; 1-2-3 hafif esinti; 4 mutedil rüzgâr; 5 sert rüzgâr; 6-7 kuvvetli rüzgâr; 8-9 fırtına; 10-11 şiddetli fırtına; 12 orkandır (Hurricane).Denizciler için deniz durumu ve rüzgâr, seyir güvenliği bakımından önemlidir. Hava raporlarında kuvvet veya knot olarak verilir. Bu iki birimi birbirine çevirebilmek için şu formülü kullanabiliriz: Knot: 6XKuvvet+10. Özellikle rüzgâr ve akıntı seyrinde rüzgâr hızının knot olarak bilinmesi önemlidir.

Şehirleşmenin rüzgâra etkisi (Temmuz’13)
Son yıllarda sahillerde artan gökdelenlerin ve apartmanların denizdeki rüzgârı olumsuz yönde etkilediği söyleniyor. Bu doğru mu? Şehirleşme denizdeki rüzgârı nasıl etkiler? Türkiye’de bu durumdan en çok etkilenen yerler nereler? Şehirleşme artarsa ileride rüzgâr durumunda nasıl bir noktaya gelinebilir?
İlkay Baykan

Rüzgârın yön ve hızını etkileyen en önemli faktör sürtünme kuvvetidir. Bu kuvvet alçak basınç alanlarında rüzgârı merkeze doğru saptırarak olası fırtınanın daha kısa süre de etkisini kaybetmesine neden olur, denizdeyse bu kuvvet sıfıra yakındır. O nedenle de açık denizde (kıyıdan 10 mil açıktan başlayarak) fırtına daha uzun süre etkili olur.Kıyı seyrinde (10 deniz milinden az) kıyının yükseltisi özellikle de kıyıya yakın ve yükseltisi fazla olan binalar kara üzerinden gelen rüzgârın yön ve hızını etkiler. Kıyı boyunca rüzgârüstü ve altı sahalarını oluşturur. Normal şartlarda kara üzerinden gelen rüzgâr denize ulaştığında kuzey yarı kürede sağa doğru 10-15 derece sapar. Kıyı yükseltisi fazla ise bu sapma öncesi yükseltiyi geçebilmek için hava yükselir ve hız kazanır. Rüzgâr üstü sahası bu yükseltinin dokuz katıdır. Kıyı seyrinde yükseltinin dokuz katının rüzgârüstü sahası olduğunun bilinmesi kıyı yarışlarında rüzgârın daha iyi kullanılması bakımından önemlidir ama demir sahasının seçilmesinde dikkat edilmesi gerekir. Özellikle yaz aylarında sabah erken saatlerde karadan denize doğru esen ve hafif esinti olarak tanımlanan kara meltemleri bu kuraldan dolayı teknenizi zor durumda bırakabilir. Bu kuralı burun, boğaz ve özellikle de ada civarlarındaki seyirlerde de uygulayabilirsiniz.

Barometre kullanımı (Mayıs’13)
Barometreden hava durumu nasıl okunur? Riskleri var mı? Barometreye bakarak neleri anlayabilirim?
Mehmet Türkinan

Atmosfer basıncı, atmosferin ağırlığından dolayı birim alana dik olarak etki eden kuvvettir. Gaz küreden oluşan atmosfer gözle görülmeyen deniz gibidir. Tıpkı denizdeki gibi sakin olduğu veya dalgalandığı anlar vardır. Denizdeki dalga tepe ve çukurları gibi atmosferdeki tepeler yüksek, çukurlar ise alçak basınç alanları olarak isimlendirilir. Atmosfer basıncının ölçülmesi, değişimlerin bilinmesi hava olaylarının saptanması ve tahminlerin yapılabilmesi için önemlidir. Ama tek başına barometreye bakarak hava tahmini yapılamaz.

Atmosfer basıncının günlük değişiminde 04:00-16:00’da minimum, 10:00-22:00 saatlerinde ise maksimum olacak şekilde iki maksimum iki de minimum vardır. Altı saatlik bu değişimler bulunduğumuz iklim kuşağına göre değişir. Ülkemizin de içinde bulunduğu orta kuşakta basıncın 1-1.5 milibar inmesi veya çıkması normal kabul edilir bu değerlerden daha fazla iniş veya çıkış varsa dikkatli olunmalıdır.

Barometrenin doğru çalışabilmesi için;
1. Seyre çıkmadan önce barometrenizi en yakın meteoroloji istasyonundan alacağınız deniz seviyesi değerlerine göre ayarlayın ve doğru çalışıp çalışmadığını kontrol edin.
2. Meteorolojik tandans süresi (Meteorolojik elemanların zamana göre değişimi) duran bir nokta için üç saattir. Seyirde bu süre bir saat olarak kabul edilir ve açık deniz seyrinde etkisi altında kalabileceğiniz hava olaylarının önceden saptanabilmesi için barometre her saat başında okunur ve jurnale yazılır.
3. Bu süre içinde basıncın normalden fazla azalması, bir alçak basınç etkisine girdiğinizi gösterir. Bu durumda bulutların gelişimi, denizin durumu, rüzgârın dönüşü ve görüş mesafesinin değişimi ne tip bir sistemin etkisine girdiğinizi anlamanızı sağlar.
4. Alçak basınç alanının teknenizin neresinde olduğunu anlamak için Buys Ballot Kanunu’nu (Fırtınalar Kanunu) uygulamamız gerekir. Bunun için seyirde gerçek rüzgârın yönünü bulun. Kuzey yarı kürede seyirde iseniz bu yöne saatle aynı yönde 100˚ ekleyerek alçak basıncın nerede olduğunu anlamaya çalışın. Bir süre sonra etkisi altına gireceğiniz rüzgâr yüksek basınç alanından yakınınızdaki alçak basınca doğru eseceğinden rotanızı buna göre değiştirmeniz gerekecektir.
5. Doğru değer alabilmek için barometrenin dtekne içinde veya yakınında ısı veren cisim olmayacak şekilde ve mümkün olduğunca sarsıntının az olduğu yere konması gerekir.
Diğer yandan barometreyle hava tahmini yapılabilmesi için seyir sırasında verilen meteorolojik raporların da iyi değerlendirilmesi gerekir. Kıyı seyri yapan tekneler için (kıyıdan 10 mile kadar olan mesafe) VHF 67. kanal meteoroloji kanalıdır. Verilen raporlarda basınç alanları ve bunların değişimi, rüzgâr yön ve hızları, deniz durumu, sıcaklık değerleri ve görüş mesafesi gibi meteorolojik elemanların ölçüm ve 24 saatlik tahminleri verilir.Seyirde bulunduğunuz konum da önemlidir. Bazı durumlarda verilen raporlarla bulunduğunuz yerdeki hava ve deniz durumu farklı olabilir o nedenle denizcilerin kısa süreli hava tahmini yapabilecek düzeyde meteoroloji bilmeleri, bunun için de barometre başta olmak üzere meteorolojik elemanların değişimlerini iyi gözlemeleri gerekir.

Sözel raporlarda basınç değişimlerinin belirtilmesi:
1. Yapılan sinoptik gözlemler sonucu (bu gözlemler altı saatte bir yapılır) merkez basınç değerlerinde: Merkez derinleşiyor (Deepen): Merkez basıncı altı saat içinde azalıyor.Merkez doluyor (Filling): Merkez basıncı altı saat içinde yükseliyor.
2. Meteorolojik tandans süresi içindeki değişimler (saat içindeki değişim)Yavaş değişim (slowly): Üç saat içinde 1.5 milibardan az değişimHızlı değişim (quickly): Üç saat içinde
3. 6-6 milibardan az değişimÇok hızlı değişim (very rapidly): Üç saat içinde 6 milibardan fazla değişimTek başına barometreye bakarak hava tahmini yapılamaz ama basınç değişimlerinin gözlenmesi hava olayların anlaşılması bakımından oldukça önemlidir. O nedenle varsa barometre üzerinde yazılı hava olaylarına itibar etmeyin. Deniz seviyesi basıncının 1000 milibar olduğunu ve seyirde basınç bu değerin altına düşerse ve bu düşüş hızlı ise etkisi altına gireceğiniz rüzgârın çok kuvvetli olabileceğini de unutmayın... İyi seyirler.

Hurricane (Şubat’13)
Sandy gibi büyük kasırgalar dünyanın rüzgâr sistemini değiştirir mi? Mesela kasırgadan bir süre sonra start alan Vendee Globe yarışçılarının rüzgârı Sandy’den etkilenmiş olabilir mi?
Ahmet Erçelik

Tropikal fırtınalar okyanusların batı kesimlerinde 7. enlemlerde oluşan ve 45. enlemlerin üzerine çıkabilen derin alçak basınçların (tropikal depresyon) oluşturduğu dönen fırtınalardır. Kuzey Atlantik ve Kuzey Amerika’nın batı kesimlerinde ‘hurricane’, batı kuzey Pasifik’te ‘tayfun’, Hint Okyanusu ve Güney Pasifik’te ise ‘siklon’ olarak isimlendirilir. Fırtınanın Hurricane adını alabilmesi için rüzgâr hızının 64 knot’ı geçmesi gerekir.

Hurricane’in özellikleri:
1- Kuzey yarı kürede mayıs-aralık ayları arasında oluşur.
2- Oluşumuna etki eden en önemli sebep denizin ısınmasıdır. Deniz suyu sıcaklığı 27˚C’yi geçer.
3- Basınç 3 milibardan fazla azalır.
4- Merkez çevresinde gelişen cumulonenbüs bulutları oldukça etkilidir. Merkezde hava sakindir. Merkez çapı ortalama 30 deniz milidir.
5- Oluştuğu bölgede (30 derece enlemleriyle Ekvator arasında) düzenli ve kuzey yarıkürede NE (kuzeydoğu) yönlü esen alizeler yön değiştirir ve giderek hızlanır.
6- Sistemin hareketi dünyanın dönüşüne terstir. Normal koşullar kuzey yarı kürede SW-W-NW-N-NE (güneybatı-batı-kuzeybatı-kuzeydoğu) yönüne doğru ortalama 15-20 knot hızla hareket eder. Bu hareketini yaparken 30 derece enlemlerindeki subtropikal yüksek basıncın eteklerini takip ederek yukarı enlemlere çıkar.
7- Fırtınanın yaklaştığı bölgede ölü dalgalar (Swells) güneyli yönlerden gelir ve dalga yükseklik ve periyodları giderek artar.Bir hurricane olan Sandy, bu özellikleri gösterek Meksika Körfezi’nden kuzeye birinci kategoride geldi, (Rüzgâr hızı 64-79 knot idi) o sırada kuzeyden gelen soğuk hava ile buluştuğu için kararsızlığını artırdı ve New York şehri kuvvetli fırtına ve sağanak yağışların etkisine girdi.Vendee Globe yarışçıları 30 derece enlemlerindeki yüksek basınç alanına yaklaştıklarında, sistemin eteklerini takip ederek yukarıya çıkmaya çalışan Sandy’yi daha batıya itebilmek için güçlenen yüksek basınç da havanın kararlılığını artırması rüzgârı neredeyse durma noktasına getirdi ve o nedenle yarışçılar havasız kaldı. Sandy’nin etkisini kaybetmesiyle normale dönen sistemin oluşturduğu esintileri iyi kullanabilen tekneler bölgeden uzaklaşabildi.